Nikah Siri Online dalam Perspektif Hermeneutika Hukum Islam
Analisis Teks, Konteks, dan Implikasi Sosial
Abstract
This article examines the rise of the practice of online marital as a contemporary legal and social phenomenon that challenges the Islamic family legal framework in Indonesia. The main problem in this study is the insynchronization between classical fiqh texts built in a socio-physical context and modern digital reality, where marriage contracts are carried out virtually through bold platforms. This research aims to reinterpret the principles of marriage law, especially related to guardians, witnesses, and the validity of contracts through the hermeneutic approach of Gadamer and Ricoeur. The research method used is normative qualitative by integrating textual analysis of jurisprudence, regulations, and recent court decisions with a hermeneutic approach. The findings of the study show that online serial marriage poses significant legal risks, especially in terms of guardianship verification, witness validity, and certainty of the legal status of women and children. Hermeneutic analysis shows that a reinterpretation of the context of classical legal texts is necessary to safeguard maqāṣid al-syarī'ah, in particular the protection of nasab, rights, and legal security. This study concludes that marriage registration by the state is not just administrative, but a legal mechanism needed to ensure justice and social protection in the digital era.
References
Pemikiran Hukum Islam 33, no. 1 (2023): 101–18.
Ahmad Hasan Ridwan. “IMPLIKASI HERMENEUTIKA DALAM REINTERPRETASI
TEKS-TEKS HUKUM ISLAM.” Al-’Adalah 13, no. 1 (2024): 50–70.
Al-Kasani. Badā’i Al-Ṣanā’i. Juz 2. Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 2003.
Al-Nawawi. Al-Majmu’ Syarḥ Al-Muhaẓẓab. Juz 20. Beirut: Dar al-Fikr, 2010.
Al-Qaradaghi, Ali. Fiqh Al-Muʿāmalāt Al-Māliyyah Al-Muʿāṣirah. Doha: Qatar
University Press, 2016.
Al-Qaradawi, Yusuf. Fiqh Al-Muʿāmalāt Al-Muʿāṣirah. Kairo: Dar al-Shuruq, 2010.
Al-Zuhailī, Wahbah. Al-Fiqh Al-Islāmī Wa Adillatuhu. 7th ed. Damaskus: Dār al-Fikr,
1985.
Al-Zuḥaylī, Wahbah. Fiqh Al-Islām Wa Adillatuhu. 7th ed. Damaskus: Dar al-Fikr,
2009.
Amiruddin, Mohd. “Pelaksanaan Nikah Online Dalam Hukum Keluarga Malaysia.”
Journal of Islamic Law Studies 9, no. 2 (2022): 201–20.
Andayani, Fitri. “Motivasi Masyarakat Melakukan Nikah Siri.” Jurnal Hukum
Keluarga Islam 7, no. 1 (2022): 45.
Arif Rahman. “Dampak Sosial Nikah Siri Online Terhadap Perempuan.” Sosiologi
Digital Indonesia 5, no. 2 (2024): 91–110.
Auda, Jasser. Maqasid Al-Shariah as Philosophy of Islamic Law: A Systems Approach.London: IIIT, 2008.
———. Maqasid Al-Shariah as Philosophy of Islamic Law. London, 2008.
Dawing, Lukman S. Thahir & Darlis. “Telaah Hermeneutika Hans-Georg Gadamer;
Menuju Pendekatan Integratif Dalam Studi Islam.” Rausyan Fikr 17, no. 2
(2024): 60–82.
Fitriani, Nurul. “Problematika Itsbat Nikah Pada Perkawinan Tidak Tercatat Di
Pengadilan Agama.” Jurnal Ilmu Hukum Dan Syariah 11, no. 2 (2022): 87–104.
Gadamer, Hans-Georg. Kebenaran Dan Metode. London: Continuum, 2004.
———. Truth and Method. 2nd ed. London: Continuum, 2004.
Gufron, M. “Implikasi Nikah Daring Terhadap Pembuktian Itsbat.” Mahkamah: Jurnal
Hukum Keluarga Islam 8, no. 2 (2023): 145–66.
Hadita, Eka NAM Sihombing & Cynthia Hadita. “Konstitusionalitas Poligami Dalam
Perspektif Hermeneutika Hukum Islam Di Indonesia.” Mahakim: Journal of
Islamic Family Law 5, no. 1 (2025): 45–62.
Hallaq, Wael B. The Impossible State: Islam, Politics, and Modernity’s Moral
Predicament. New York: Columbia University Press, 2013.
Handayani, Rina. “Perempuan Dalam Perkawinan Tidak Tercatat: Analisis Hak
Ekonomi Dalam Proses Perceraian.” Musawa: Jurnal Gender Dan Islam 22, no. 1
(2023): 45–66.
Hartono, Rudi. “Praktik Nikah Siri Online Dan Problematikanya.” Jurnal Asy-
Syakhsiyyah 8, no. 1 (2023): 33–35.
Hidayati, Muhammad Nashihin & Tri Wahyu. “Hermeneutika Gadamer Dan
Aplikasinya Terhadap Tafsir Ayat Pendidikan.” AJMIE: Alhikam Journal of
Multidisciplinary Islamic Education, 2025, 34–50.
Hidayati, Siti. “Fenomena Nikah Siri Dan Implikasinya.” Jurnal Hukum Islam 6, no. 2
(2022): 201–4.
———. “Legalitas Wali Dalam Praktik Nikah Siri Di Indonesia.” Al-Ahwal: Jurnal
Hukum Keluarga Islam 15, no. 2 (2022): 112–30.
Islamy, Athoillah. “Pengarusutamaan Gender Dalam Hermeneutika Hukum Keluarga
Islam.” Al-Bayyinah 4, no. 1 (2024): 99–113.
Jamaly, Za’farullah. “Menganalisis Pemikiran Filsafat Gadamer (Pemikiran
Hermeneutika).” Leksikon: Jurnal Pendidikan Bahasa, Sastra, Dan Budaya 2, no.
1 (2025): 5–27.
Lubis, Suhendra. “Keabsahan Ijab-Qabul Online Dalam Perspektif Fikih.” Jurnal
Ilmiah Syari’ah 12, no. 1 (2023): 77.
Muhammad Shahrur. Nahw Usul Jadīda Li Al-Fiqh Al-Islāmī. Damaskus: Al-Ahali,
1990.
Nurdin, Ahmad. “Kerentanan Perempuan Dalam Nikah Siri Di Era Digital.” Jurnal
Perempuan Dan Syariah 6, no. 1 (2024): 55–73.
Nurhasanah, Lilis. “Regulasi Perkawinan Digital Dan Tantangan Hukum Indonesia.”
Jurnal Transformasi Hukum 7, no. 1 (2024): 133–50.
Nurjanah, Siti. “Perempuan Dalam Perkawinan Tidak Tercatat.” Al-Ahwal: Jurnal
Hukum Keluarga Islam 15, no. 1 (2023): 18.
Pathurrahman, Pathurrahman. “Pendekatan Hermeneutika Dalam Studi Hukum
Islam.” Mu’amalat: Jurnal Kajian Hukum Ekonomi Syariah 10, no. 1 (2024): 12–
30.
Rafiqi, Yusep. “Kritik Hermeneutik Dan Kontekstualisasi Ayat-Ayat Hukum.”
AHKAM: Jurnal Ilmu Syariah 17, no. 1 (2025): 23–45.
Rahman, Muhammad. “Akad Nikah Berbasis Digital: Studi Pada Praktik Nikah Online
Di Indonesia.” Jurnal Hukum Keluarga Islam 14, no. 1 (2023): 45–63.
Rasyid, Amhar. “Hermeneutika Dan Teks Ushul Fiqh.” Al-Risalah 131 (2023): 45–67.
Ricoeur, Paul. Interpretation Theory: Discourse and the Surplus of Meaning. Fort
Worth: Texas Christian University Press, 1976.
Rokhmad, Abdullah. “Sosiologi Nikah Siri: Dinamika Sosial Dan Hak Perempuan.”
Humaniora Islamica 9, no. 1 (2021): 77–94.
Rushd, Ibn. Bidayat Al-Mujtahid Wa Nihayat Al-Muqtasid. Juz 2. Kairo: Dar al-Hadith,
2010.
Sholehuddin, Nur. “Dampak Nikah Siri Terhadap Perlindungan Hukum Perempuan.”
Jurnal Al-Mahkamah 9, no. 1 (2023): 55.
Susetiyo, Weppy. “Pendekatan Hermeneutika Hukum: Metode Interpretasi Untuk
Memahami Makna Hukum Secara Holistik.” Jurnal Supremasi 15, no. 1 (2024):
85–102.
Suyatmi. “Anak Dalam Perkawinan Tidak Tercatat: Analisis Psikososial.” Jurnal
Kesejahteraan Sosial 17, no. 2 (2022): 211–29.
Thahir, Ahmad M. “Fenomena Nikah Siri Online Dalam Perspektif Hukum.” Jurnal Al-
Mashlahah 14, no. 2 (2023): 121.
Wasman, Wasman. “Hermeneutika Hadis Hukum.” Al-Manahij: Jurnal Kajian Hukum
Islam 8, no. 2 (2023): 201–20.
Zayyadi, Ahmad. “Pendekatan Hermeneutika Al-Qur’an Kontemporer Nashr Hamid
Abu Zayd: Aplikasi Terhadap Studi Gender Dan Perempuan Dalam Studi Hukum
Islam.” Maghza: Jurnal Ilmu Al-Qur’an Dan Tafsir 2, no. 1 (2024): 15–33.
Copyright (c) 2025 Jurnal Antologi Hukum
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.


_new1.png)





